نمودهاى فرهنگى و اجتماعى آن روزگار را مىتوان در عناصر شخصيت او و عمر صد ساله‌اش مجسم ديد . اين بود كه نگارنده از آن هنگام بخشى از وقت و اهتمام خود را در اين راه گمارد و در جست و جوى منابع مربوط به مسكويه از يكسو ، و نسخه‌هاى خطى تجارب الامم و ساير آثارش از سوى ديگر ، برآمد . باشد كه سرانجام كار احياى متن كامل تجارب الامم و ترجمهء فارسى آن را در درجهء اول ، و نشر يا ترجمه آثار ديگرش را در درجهء دوم ، به سامان برد ، و از اين راه ، و با توجه به منابع كهنى كه از او سخن گفته‌اند ، در شناختن و شناساندن وى توفيق يابد . مسكويه ، در يك نگاه كلى ، چهره‌اى است دوست داشتنى كه در روند تفكر آسمانى و زمينىاش ، بيش از هر چيز ، به « گوهر انسان » ، به « تواناييهاى پروازش » ، و بويژه در مسئله « نيكبختىاش » انديشيده ، و در نشان دادن راههاى رسيدن به « هدف از هستىاش » ، و متبلور كردن گوهرش ، و « پيراستن خوىاش » و بركشيدن‌اش ، گاه در قالبى فلسفى و استدلالى ، و گاه با تأمل در آزمونهاى تاريخ ، و گاه با ارائه اندرزهاى فرزانگان سلف ، و ته‌نشين انديشهء گذشتگان با پافشارى و پيگيرى كوشيده است . بارى ، در شناختن و شناساندن جامعتر سيمايى چنين نازنين ، كسانى در فراسوى مرز و بومش همت گماشته‌اند و دربارهء او و كارنامهء درخشان‌اش ، كتابهايى مستقل و شبه مستقل به زبان عربى ( قاهره 1946 ، 1952 ) و انگليسى ( هند 1946 ) و فرانسه ( پاريس 1970 ) و نيز مقاله‌هاى بىشمار به اغلب زبانهاى اروپايى نوشته‌اند . ولى با آن كه وى يك فرزانهء مسلمان ايرانى رازى است ، چنان كه شايستهء پايگاه او است ، در زبان فارسى بازشناخته و شناسانده نشده است . و در نتيجه ، تودهء هم‌ميهنان‌اش خود از درك زيبايى انديشه و والايى انگيزه‌هايش كم بهره مانده‌اند . خدايا مگر برخى كوششهاى مشكور كه بر پايهء برخى از آثارش انجام يافته است ، همچون اثرى كه خواجه نصير طوسى بر مبناى تهذيب الاخلاق ( الطهاره طهارة الأعراق ) با عنوان اخلاق ناصرى پديد آورده ، يا كيمياى سعادت زنجانى ، يا « راه سعادت » بانوى اصفهانى كه در راستاى ترجمه و اقتباس از اين اثر ارزشمند فراهم آمده ، و كارهاى پراكندهء ديگر ، كه هرگز معرفى جامع مسكويه به شمار نمىآيند . بارى ، در اين جا مضمون كلى مقدمهء فشرده‌اى را كه بر چاپ متن عربى تجارب الامم نوشته‌ام ، با كاست و فزودى كه مقتضاى مقدمهء ترجمه است ، و گاه با تعديل و تجديد نظر